Khi cha mẹ không thể tự ra ngân hàng, cách hợp pháp để con cái rút tiền hay tất toán sổ giúp là uỷ quyền bằng văn bản: giấy hoặc hợp đồng uỷ quyền có công chứng, chứng thực, hoặc ký theo mẫu tại ngân hàng tuỳ yêu cầu của từng nơi. Uỷ quyền chỉ có giá trị khi người uỷ quyền còn minh mẫn lúc ký, và tự chấm dứt khi người đó qua đời. Cầm thẻ và biết mã PIN của cha mẹ không phải là uỷ quyền.
Bài này dành cho những gia đình đang chăm cha mẹ cao tuổi: cha nằm viện dài ngày cần tiền tất toán sổ, mẹ yếu chân không đi được, cha mẹ ở quê còn con ở thành phố. Thủ tục cụ thể và mẫu giấy tờ mỗi ngân hàng một khác, nên bài tập trung vào nguyên lý và các câu cần hỏi, kèm những chỗ gia đình hay vấp.
Vì sao "giữ thẻ, biết mã PIN" không phải là cách đúng
Trong nhiều gia đình, người con chăm cha mẹ giữ luôn thẻ ATM và mã PIN để rút lương hưu, trả viện phí. Chuyện này phổ biến đến mức ít ai nghĩ là có vấn đề. Nhưng điều khoản dịch vụ thẻ gần như luôn yêu cầu chủ thẻ giữ bí mật mã PIN và không cho người khác sử dụng. Nếu có giao dịch bất thường, như thẻ bị kẻ gian lấy cắp hay bị rút ở nơi lạ, ngân hàng có thể từ chối trách nhiệm vì chủ thẻ đã để lộ mã.
Rủi ro thứ hai nằm trong chính gia đình. Khi nhiều anh chị em cùng có quyền lợi, người giữ thẻ dễ bị nghi ngờ, và mọi khoản rút ra đều không có giấy tờ chứng minh là theo ý cha mẹ. Sau khi cha mẹ mất, những khoản này có thể trở thành điểm tranh chấp chia di sản.
Rủi ro thứ ba là pháp lý: nếu cha mẹ đã mất mà con vẫn dùng thẻ rút tiền, đó là rút tiền thuộc khối di sản. Uỷ quyền bằng văn bản tốn công hơn một chút, đổi lại mọi người trong nhà đều thấy rõ ai được làm gì, trong phạm vi nào, đến khi nào.
Các cách để người khác giao dịch thay
Có nhiều cách, phù hợp với mức độ cần thiết và tình trạng sức khoẻ của cha mẹ. Bảng dưới so sánh theo nguyên lý; điều kiện cụ thể hỏi ngân hàng.
| Cách | Phù hợp khi | Hạn chế cần biết |
|---|---|---|
| Uỷ quyền một lần, cho một việc | Cần tất toán một sổ, rút một khoản cụ thể | Làm lại giấy tờ mỗi lần có việc mới |
| Uỷ quyền có thời hạn, phạm vi rộng | Cha mẹ yếu lâu dài, cần con lo việc tiền nong thường xuyên | Ngân hàng có thể chỉ chấp nhận mẫu của họ hoặc yêu cầu công chứng |
| Thẻ phụ của tài khoản thẻ tín dụng | Cần chi tiêu hằng ngày thay cho cha mẹ | Là khoản chi bằng tín dụng; chủ thẻ chính chịu trách nhiệm trả nợ |
| Đồng chủ tài khoản | Cha mẹ và con muốn cùng đứng tên một tài khoản | Ảnh hưởng tới quyền sở hữu tiền, phải cân nhắc với các anh chị em khác |
| Người giám hộ do toà xác định | Cha mẹ không còn khả năng nhận thức, không ký uỷ quyền được | Phải qua thủ tục toà án, mất thời gian |
Ở hầu hết gia đình, uỷ quyền có thời hạn với phạm vi được ghi rõ là cách cân bằng nhất. Ghi rõ nghĩa là viết cụ thể: được rút tiền từ tài khoản nào, được tất toán sổ nào, có được mở sản phẩm mới hay không. Phạm vi càng rõ, ngân hàng càng dễ chấp nhận và anh chị em trong nhà càng ít thắc mắc.
Làm giấy uỷ quyền theo thứ tự này
Trình tự dưới đây giúp tránh chuyện công chứng xong mang ra ngân hàng lại bị từ chối vì sai mẫu.
- Gọi hoặc ghé chi nhánh nơi cha mẹ có tài khoản, hỏi ngân hàng chấp nhận hình thức uỷ quyền nào: mẫu của ngân hàng ký tại quầy, giấy uỷ quyền chứng thực chữ ký, hay hợp đồng uỷ quyền công chứng.
- Hỏi nội dung bắt buộc phải có: thông tin hai bên, số tài khoản hoặc số sổ, phạm vi việc được làm, thời hạn.
- Nếu cha mẹ không đi được, hỏi văn phòng công chứng về việc công chứng ngoài trụ sở, tại nhà hoặc bệnh viện; pháp luật về công chứng có cho phép trong một số trường hợp như người già yếu, đang điều trị.
- Trước khi ký, đọc lại nội dung cho cha mẹ nghe chậm rãi, để họ hiểu đang uỷ quyền những gì. Công chứng viên cũng sẽ kiểm tra sự minh mẫn và tự nguyện của người uỷ quyền.
- Mang giấy uỷ quyền, căn cước của bạn và bản sao giấy tờ của cha mẹ ra ngân hàng; một số ngân hàng lưu giấy uỷ quyền vào hồ sơ để dùng cho các lần sau trong thời hạn.
- Mỗi lần giao dịch thay, giữ chứng từ và ghi vào sổ chi tiêu của cha mẹ: ngày, số tiền, việc dùng.
Bước cuối là bước bảo vệ chính bạn. Một cuốn sổ ghi rõ tiền của cha mẹ đã dùng vào viện phí, thuốc men, người giúp việc, kèm hoá đơn, sẽ trả lời mọi câu hỏi của anh chị em về sau, kể cả khi cha mẹ không còn để xác nhận.
Khi nào uỷ quyền không còn giá trị
Khi người uỷ quyền qua đời. Theo nguyên lý của Bộ luật Dân sự, đại diện theo uỷ quyền chấm dứt khi người được đại diện là cá nhân chết. Từ thời điểm đó, tiền trong tài khoản là di sản, và việc rút phải theo thủ tục thừa kế, dù giấy uỷ quyền vẫn còn ngày hiệu lực.
Khi hết thời hạn hoặc làm xong việc được uỷ quyền. Uỷ quyền tất toán một sổ tiết kiệm thì xong việc là hết. Uỷ quyền có thời hạn thì gia hạn trước khi hết hạn nếu vẫn cần.
Khi người uỷ quyền rút lại. Cha mẹ có quyền huỷ uỷ quyền bất cứ lúc nào. Khi đó cần báo ngân hàng bằng văn bản để họ cập nhật hồ sơ.
Khi người uỷ quyền bị toà tuyên bố mất năng lực hành vi dân sự. Đây là tình huống khó với gia đình có cha mẹ sa sút trí tuệ. Uỷ quyền nên làm sớm khi cha mẹ còn minh mẫn; khi đã không còn khả năng nhận thức, gia đình phải đi theo con đường giám hộ qua toà án, và đó là thủ tục dài.
Viết phạm vi uỷ quyền sao cho vừa đủ
Ghi đích danh tài khoản, sổ tiết kiệm được uỷ quyền. Thay vì "toàn quyền giao dịch tại ngân hàng", hãy ghi rõ số tài khoản hoặc số sổ, ngân hàng, chi nhánh. Ngân hàng dễ chấp nhận hơn, và người được uỷ quyền không bị nghi ngờ làm quá phạm vi.
Ghi rõ việc được làm. Rút tiền, tất toán sổ, nhận lãi, nhận thẻ mới, đề nghị tra soát. Những việc nặng hơn như vay vốn, thế chấp, mở sản phẩm đầu tư, đổi số điện thoại nhận mã xác thực nên để riêng, chỉ thêm khi thật cần và cha mẹ hiểu rõ.
Ghi thời hạn hợp lý. Sáu tháng hay một năm cho giai đoạn cha mẹ điều trị là phổ biến. Thời hạn quá dài khiến anh chị em lo ngại; quá ngắn thì phải làm lại liên tục.
Lương hưu, trợ cấp có thủ tục riêng. Nếu lương hưu chuyển vào tài khoản, việc rút tiền đi theo uỷ quyền tại ngân hàng như trên. Nếu nhận tiền mặt tại điểm chi trả, cơ quan bảo hiểm xã hội có mẫu uỷ quyền lĩnh thay riêng; hỏi điểm chi trả nơi cha mẹ đang nhận.
Một người được uỷ quyền, một người được biết. Nhiều gia đình chọn một người con được uỷ quyền, đồng thời một người khác nhận bản sao giấy uỷ quyền và báo cáo thu chi. Cách chia vai này giữ được cả sự tiện lợi lẫn sự tin cậy.
Cha mẹ sa sút trí nhớ: làm sớm khi còn kịp
Với cha mẹ bắt đầu có dấu hiệu hay quên, lẫn lộn, câu hỏi khó nhất là khi nào nên nói chuyện tiền bạc. Câu trả lời thường là: sớm hơn bạn nghĩ. Khi cha mẹ còn đủ minh mẫn, họ tự quyết được ai lo việc tiền nong, uỷ quyền cho ai, phạm vi tới đâu. Khi bệnh đã nặng, mọi quyết định phải đi qua toà án và người giám hộ, và cha mẹ không còn tiếng nói.
Bộ luật Dân sự 2015 có các chế định cho người mất năng lực hành vi dân sự và người có khó khăn trong nhận thức, làm chủ hành vi, đều cần toà án tuyên dựa trên kết luận giám định. Thủ tục này cần thời gian, giấy tờ y tế và sự đồng thuận trong gia đình. Nếu gia đình đang ở tình huống này, nên hỏi luật sư; bạn có thể đặt câu hỏi với luật sư trên AI Cố Vấn.
Một cuộc nói chuyện nhẹ nhàng có thể bắt đầu từ việc thực tế: "Nếu bố nằm viện, con cần làm gì để lo tiền viện phí cho bố?" Cha mẹ thường dễ đồng ý hơn khi việc uỷ quyền được đặt trong khung chăm sóc, không phải chuyện chia tài sản.
Dùng AI để chuẩn bị, không để quyết định
Trợ lý AI hữu ích ở khâu chuẩn bị: giải thích các khái niệm như uỷ quyền, chứng thực, công chứng; liệt kê câu cần hỏi ngân hàng; soạn khung sổ ghi chép chi tiêu của cha mẹ. Câu lệnh mẫu: "Mẹ của gia đình 80 tuổi, đang nằm viện, có một sổ tiết kiệm sắp đến hạn và một tài khoản nhận lương hưu. Con gái cần lo việc tiền nong trong vài tháng. Hãy liệt kê các câu cần hỏi ngân hàng về uỷ quyền, các câu cần hỏi văn phòng công chứng, và soạn khung bảng ghi chi tiêu để báo cho các anh chị em."
Không đưa ảnh sổ tiết kiệm, căn cước, giấy ra viện, kết quả khám của cha mẹ vào chatbot. Thông tin sức khoẻ và tài chính của người cao tuổi là thứ kẻ gian thích nhất, và cha mẹ đang ốm cũng là đối tượng dễ bị lừa qua điện thoại nhất.
Đừng dùng AI để soạn giấy uỷ quyền rồi mang đi ký mà không hỏi ngân hàng. Mẫu do AI soạn có thể thiếu nội dung ngân hàng yêu cầu, hoặc dùng thuật ngữ không khớp, khiến bạn mất công đi lại. Mẫu chuẩn lấy từ ngân hàng hoặc văn phòng công chứng.
Câu hỏi thường gặp
Giấy uỷ quyền rút tiền ngân hàng có bắt buộc công chứng không?
Tuỳ ngân hàng. Có nơi chấp nhận mẫu uỷ quyền ký trực tiếp tại quầy trước mặt nhân viên, có nơi yêu cầu chứng thực chữ ký hoặc công chứng. Hỏi chi nhánh trước khi làm để không phải làm lại.
Cha nằm viện không đi được thì công chứng thế nào?
Nhiều văn phòng công chứng có thể công chứng ngoài trụ sở trong trường hợp người yêu cầu già yếu, đang điều trị, không đi lại được. Gọi văn phòng công chứng để hẹn, chuẩn bị giấy tờ của cha và của bạn.
Mẹ đã mất thì giấy uỷ quyền còn dùng rút tiền được không?
Không. Uỷ quyền chấm dứt khi người uỷ quyền qua đời. Tiền trong tài khoản khi đó là di sản, phải làm thủ tục thừa kế với sự tham gia của những người thừa kế theo quy định.
Cha mẹ không còn minh mẫn thì có ký uỷ quyền được không?
Không nên, vì uỷ quyền đòi hỏi người ký hiểu và tự nguyện. Văn bản ký trong tình trạng đó có thể bị coi là vô hiệu. Gia đình cần tìm hiểu thủ tục giám hộ qua toà án và nên hỏi luật sư.
Có nên làm thẻ phụ cho con thay vì uỷ quyền không?
Thẻ phụ phù hợp cho chi tiêu thường ngày nhưng không cho phép rút tiền gửi tiết kiệm hay tất toán sổ. Với thẻ tín dụng, chủ thẻ chính chịu trách nhiệm về mọi khoản chi của thẻ phụ. Uỷ quyền vẫn cần cho các việc lớn.
Anh chị em không đồng ý với người được uỷ quyền thì sao?
Quyền uỷ quyền thuộc về cha mẹ khi còn minh mẫn. Người được uỷ quyền nên minh bạch: ghi chép chi tiêu, giữ hoá đơn, báo định kỳ cho cả nhà. Nếu mâu thuẫn kéo dài, nên ngồi lại có người trung gian hoặc hỏi luật sư.